Pha Mặt Trăng là gì?

Pha Mặt Trăng là sự xuất hiện thay đổi của bề mặt Mặt Trăng khi quan sát từ Trái Đất. Các pha Mặt Trăng thay đổi tuần hoàn khi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất tùy thuộc vào vị trí của Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng. Ta có 8 pha Mặt Trăng chính, mời các bạn đọc bài sau đây để tìm hiểu rõ hơn.

[Ftvh] Pha Mặt Trăng là gì ?
Các pha Mặt Trăng khi quan sát từ bán cầu bắc. Khi nhìn từ bán cầu nam thì mỗi pha sẽ quay ngược 180°. Mời bạn xem giải thích cho từ pha ở phần bên dưới. Đồ họa: Orion 8.

 Tên pha Mặt Trăng  Bề mặt Mặt Trăng nhìn thấy  Thời điểm nhìn thấy  Thời gian trăng mọc - lên cao nhất - lặn (trung bình của pha)  Ngày âm lịch (trung bình của pha)
 1. Trăng mới (Sóc)  Không nhìn thấy  Sau khi Mặt Trời lặn
 1
 2. Trăng lưỡi liềm đầu tháng (Trăng non)  Phải, nhìn thấy 1–49%  Buổi chiều và sau lúc chạng vạng  • Mọc : buổi sáng, từ sau 9 giờ sáng tới trước 12 giờ trưa
• Cao nhất : 3 giờ chiều
 Lặn : buổi tối, từ sau 6 giờ chiều tới trước 12 giờ khuya
 5
 3. Bán nguyệt đầu tháng (Trăng thượng huyền)        
 4. Trăng khuyết đầu tháng (Trăng trương huyền lớn dần)        
 5. Trăng tròn (Trăng rằm)        
 6. Trăng khuyết cuối tháng (Trăng trương huyền nhỏ dần)        
 7. Bán nguyệt cuối tháng (Trăng hạ huyền)        
 8. Trăng lưỡi liềm cuối tháng (Trăng tàn, Trăng xế, Trăng già)        
 9. Trăng tối (Không trăng)        


1. Trăng mới (Sóc)
Bạn xem vị trí số 1 ở hình trên. Pha Trăng mới diễn ra vào ngày đầu tiên của tháng âm lịch, tức mùng 1 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng mới diễn ra khi Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất. 

Lúc này phần bán cầu ban ngày của Trái Đất sẽ hướng về Mặt Trời và Mặt Trăng, nên bạn sẽ không thấy được Mặt Trăng vì nó nằm gần với Mặt Trời, và phần bán cầu ban đêm của Trái Đất thì quay lưng lại với Mặt Trăng nên bạn cũng sẽ không thấy được Mặt Trăng. 

Theo quy ước thì Trăng mới là trăng lưỡi liềm nhìn thấy lần đầu trong tháng âm lịch đó, nó sẽ xuất hiện ở gần chân trời hướng tây ngay sau khi Mặt Trời lặn. Trăng mới sẽ nằm cao nhất trên bầu trời vào khoảng 12 giờ trưa.

Vào pha Trăng mới, nếu Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất nằm thẳng hàng nhau, thì sẽ xảy ra hiện tượng Nhật thực toàn phần, lúc này khi quan sát từ Trái Đất bạn sẽ thấy Mặt Trăng che đi Mặt Trời trên bầu trời. Có nhiều kiểu Nhật thực, mời bạn đọc tại bài viết Nhật thực.

2. Trăng lưỡi liềm đầu tháng (Trăng non)
Bạn xem vị trí số 2 ở hình trên. Pha Trăng non diễn ra từ sau pha Trăng mới cho tới trước pha Trăng thượng huyền, thường từ mùng 2 âm lịch tới mùng 6 hoặc 7 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng non diễn ra khi Mặt Trăng và Mặt Trời vẫn còn ở cùng một bên so với quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời, nhưng chưa nằm thẳng hàng so với Trái Đất và Mặt Trời.

Trăng non mọc lên bầu trời hướng đông vào buổi sáng (từ sau 6 giờ sáng tới trước 12 giờ trưa), nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 3 giờ chiều (trung bình của pha), và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào buổi tối (từ sau 6 giờ chiều tới trước 12 giờ khuya). 

Khi diễn ra pha Trăng non, lúc Mặt Trời lặn thì bạn sẽ thấy được một mảnh trăng lưỡi liềm với phần bên phải sáng nằm ở gần chân trời hướng tây. Gần đến ngày Trăng thượng huyền, bạn sẽ thấy được Trăng non ở bầu trời hướng tây buổi chiều trước khi Mặt Trời lặn và một chút ở bầu trời buổi tối sau khi Mặt Trời lặn.

3. Bán nguyệt đầu tháng (Trăng thượng huyền)
Bạn xem vị trí số 3 ở hình trên. Pha Trăng thượng huyền thường diễn ra vào mùng 7 hoặc 8 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng thượng huyền diễn ra khi Mặt Trăng nằm ngang đường xích đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời.

Trăng thượng huyền mọc lên bầu trời hướng đông từ khoảng 12 giờ trưa, nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 6 giờ chiều, và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào khoảng 12 giờ đêm. Vào buổi chiều trước khi Mặt Trời lặn trong ngày Trăng thượng huyền, bạn sẽ thấy được trăng nửa trái tối - nửa phải sáng ở bầu trời hướng đông nam, tới khoảng 6 giờ chiều thì Trăng thượng huyền sẽ nằm cao nhất và thẳng trên bầu trời hướng nam, sau đó nó thấp dần qua bầu trời hướng tây nam rồi lặn đi ở hướng tây lúc nửa đêm.

4. Trăng khuyết đầu tháng (Trăng trương huyền lớn dần)
Bạn xem vị trí số 4 ở hình trên. Pha Trăng trương huyền lớn dần diễn ra từ sau pha Trăng thượng huyền cho tới trước pha Trăng tròn, thường từ mùng 7 hoặc 8 âm lịch cho tới ngày 15 hoặc 16 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng trương huyền lớn dần diễn ra khi Mặt Trăng ở trong khu vực từ quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời, nhưng chưa nằm thẳng hàng so với Mặt Trời và Trái Đất.

Trăng Trương huyền lớn dần mọc lên bầu trời hướng đông vào buổi chiều (từ sau 12 giờ trưa tới trước 6 giờ chiều), nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 9 giờ tối (trung bình của pha), và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào rạng sáng hôm sau (từ sau 12 giờ khuya tới trước 6 giờ sáng).

Bạn sẽ quan sát thấy được Trăng khuyết với phần sáng ở bên phải (phần bề mặt phát sáng lớn hơn bán nguyệt và nhỏ hơn Trăng tròn) ở bầu trời hướng đông và đông nam khi Mặt Trời lặn, Trăng khuyết sẽ lên cao nhất ở bầu trời hướng nam rồi lặn đi ở bầu trời hướng tây vào rạng sáng hôm sau.

5. Trăng tròn (Trăng rằm)
Bạn xem vị trí số 5 ở hình trên. Pha Trăng tròn thường diễn ra vào ngày 15 hoặc 16 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng tròn diễn ra khi Trái Đất nằm giữa Mặt Trời và Mặt TrăngLúc này phần bán cầu ban đêm của Trái Đất sẽ hướng về Mặt Trăng và bạn sẽ thấy được toàn bộ bề mặt Mặt Trăng. 

Trăng tròn mọc lên bầu trời hướng đông từ khoảng 6 giờ chiều, lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng nửa đêm và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào khoảng 6 giờ sáng hôm sau. Bạn sẽ quan sát được toàn bộ bề mặt Mặt Trăng trong suốt đêm diễn ra pha Trăng tròn.

Vào pha Trăng tròn, nếu Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm thẳng hàng nhau, thì sẽ xảy ra hiện tượng Nguyệt thực toàn phần, lúc này khi quan sát từ Trái Đất bạn sẽ thấy Mặt Trăng chuyển thành màu đỏ trên bầu trời, do Trái Đất che đi ánh sáng từ Mặt Trời tới Mặt Trăng (chỉ có ánh sáng đỏ, cam với bước sóng dài mới đi qua được khí quyển Trái Đất, nên Mặt Trăng có màu đỏ cam). Có nhiều kiểu Nguyệt thực, mời bạn đọc tại bài viết Nguyệt thực.

6. Trăng khuyết cuối tháng (Trăng trương huyền nhỏ dần)
Bạn xem vị trí số 6 ở hình trên. Pha Trăng trương huyền nhỏ dần diễn ra từ sau pha Trăng tròn cho tới trước pha Trăng hạ huyền, thường từ 15 hoặc 16 âm lịch cho tới ngày 23 hoặc 24 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng trương huyền nhỏ dần diễn ra khi Mặt Trăng ở trong khu vực từ quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời, nhưng chưa nằm thẳng hàng so với Mặt Trời và Trái Đất và vừa qua khỏi trục thẳng hàng đó.

Trăng Trương huyền nhỏ dần mọc lên bầu trời hướng đông vào buổi tối (từ sau 6 giờ chiều tới trước 12 giờ khuya), nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 3 giờ sáng (trung bình của pha), và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào buổi sáng hôm sau (từ sau 6 giờ sáng tới trước 12 giờ trưa).

Bạn sẽ quan sát thấy được Trăng khuyết với phần sáng ở bên trái (phần bề mặt phát sáng lớn hơn bán nguyệt và nhỏ hơn Trăng tròn) ở bầu trời hướng tây và tây nam trước khi Mặt Trời mọc, Trăng khuyết sẽ lên cao nhất ở bầu trời hướng nam rồi lặn đi ở bầu trời hướng tây vào buổi sáng hôm sau.

7. Bán nguyệt cuối tháng (Trăng hạ huyền)
Bạn xem vị trí số 7 ở hình trên. Pha Trăng hạ huyền thường diễn ra vào ngày 23 hoặc 24 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng hạ huyền diễn ra khi Mặt Trăng nằm ngang đường xích đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời, nhưng ngược phía so với Trăng thượng huyền.

Trăng hạ huyền mọc lên bầu trời hướng đông từ khoảng 12 giờ khuya, nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 6 giờ sáng, và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào khoảng 12 giờ trưa. Vào buổi sáng sau khi Mặt Trời mọc trong ngày Trăng hạ huyền, bạn sẽ thấy được trăng nửa trái sáng - nửa phải tối ở bầu trời hướng đông nam, tới khoảng 6 giờ sáng thì Trăng hạ huyền sẽ nằm cao nhất và thẳng trên bầu trời hướng nam, sau đó nó thấp dần qua bầu trời hướng tây nam rồi lặn đi ở hướng tây lúc giữa trưa.

8. Trăng lưỡi liềm cuối tháng (Trăng tàn, Trăng xế, Trăng già)
Bạn xem vị trí số 8 ở hình trên. Pha Trăng tàn diễn ra từ sau pha Trăng hạ huyền cho tới trước pha Trăng mới (Trăng tối), thường từ ngày 23 hoặc 24 âm lịch tới hết tháng âm lịch hằng tháng. Pha Trăng tàn diễn ra khi Mặt Trăng và Mặt Trời trở lại ở cùng một bên so với quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời, nhưng chưa nằm thẳng hàng so với Trái Đất và Mặt Trời và ngược phía với pha Trăng non.

Trăng tàn mọc lên bầu trời hướng đông vào rạng sáng sáng (từ sau 12 giờ khuya tới trước 6 giờ sáng), nó sẽ lên cao nhất trên bầu trời vào khoảng 9 giờ sáng (trung bình của pha), và lặn đi ở bầu trời hướng tây vào buổi trưa (từ sau 12 giờ trưa tới trước 6 giờ chiều). 

Những ngày đầu của pha Trăng tàn, lúc Mặt Trời mọc thì bạn sẽ thấy được một mảnh trăng lưỡi liềm với phần bên trái sáng nằm ở gần chân trời hướng đông. 

9. Trăng tối (Không trăng)
Bạn xem vị trí số 9 ở hình trên. Pha Trăng tối diễn ra vào ngày cuối cùng của tháng âm lịch, tức ngày 29 hoặc 30 âm lịch hằng tháng. Pha Trăng tối diễn ra khi Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất. 

Lúc này phần bán cầu ban ngày của Trái Đất sẽ hướng về Mặt Trời và Mặt Trăng, nên bạn sẽ không thấy được Mặt Trăng vì nó nằm gần với Mặt Trời, và phần bán cầu ban đêm của Trái Đất thì quay lưng lại với Mặt Trăng nên bạn cũng sẽ không thấy được Mặt Trăng. 

Theo quy ước thì Trăng tối là trăng lưỡi liềm nhìn thấy lần cuối trong tháng âm lịch đó, nó sẽ xuất hiện ở gần chân trời hướng tây ngay sau khi Mặt Trời lặn. Trăng mới sẽ nằm cao nhất trên bầu trời vào khoảng 12 giờ trưa.